Gevaarlijke boeken
500 jaar wetenschap onder vuur
06.03.2026 - 30.08.2026
Volwassenen
In de tentoonstelling 'Gevaarlijke boeken – 500 jaar wetenschap onder vuur' volg je de Europese en Amerikaanse geschiedenis van censuur door Kerk en Staat aan de hand van (populair)wetenschappelijke werken. Want kennis is macht en dat kan bedreigend zijn – voor sommige machthebbers nog steeds.
Boeken kunnen de wereld veranderen. Ze bieden kennis en nieuwe ideeën, en verkennen de toekomst. Voor machthebbers kunnen boeken daardoor gevaarlijk zijn. Zij hebben geen behoefte aan nieuwe inzichten die verandering kunnen brengen.
In de tentoonstelling Gevaarlijke boeken ontdek je wetenschappelijke boeken die ooit werden verboden door de Kerk, de Staat of beide. Deze machtige instituten voelden zich bedreigd door de kennis die erin stond: te uitdagend, te kritisch, te vernieuwend.
Tegenwoordig is vrijheid van informatie essentieel in een democratische samenleving. Maar hoe vrij is kennis vandaag de dag? Is wetenschappelijke censuur echt verleden tijd?
De beroemdste pagina uit Copernicus' (1472-1543) 'Over de omwentelingen van de hemellichamen’. Neurenberg, 1543. Collectie Tresoar.
Fotografie: Marieke Balk
Wetenschappelijke boeken
Gevaarlijke boeken toont meer dan twintig wetenschappelijke werken vanaf circa 1500 uit de bibliotheek van Teylers Museum en bruiklenen van onder andere de Koninklijke Bibliotheek, Tresoar en Rijksmuseum Boerhaave. Van Copernicus tot Einstein: de iconische werken, die zelden samen getoond worden, nodigen je uit tot reflectie. Wat betekent wetenschappelijke vrijheid tegenwoordig?
Deze tentoonstelling is te zien in Tentoonstellingszaal 2 van Teylers Museum.
Download de begeleidende teksten
Boeiende boeken
In de gang naast de tentoonstelling hangen de lievelingsboeken van bijna 1200 leerlingen van basisscholen en leden van de Hartekampgroep Haarlem en Heemstede. Zij maakten ze zelf en zo ontstond deze bonte verzameling boeiende boeken.
De leerlingen werkten in duo’s; de leden van de Hartekampgroep hebben individueel een lievelingsboek gemaakt.
Met dank aan Hart Werk en Kunst in Haarlem en Heemstede (kunstzinnige dagbesteding voor mensen met een verstandelijke beperking) en de Tijo van Eeghenschool uit Aerdenhout, de Willinkschool uit Bennebroek, de Ark en de Crayenesterschool uit Heemstede, de Hannie Schaft Mariaschool uit Zandvoort en de Globe, Mgr. Huibers, Pantarijn, Parel, Peppelaer en Zonnewijzer uit Haarlem.
Meer rondom 'Gevaarlijke boeken'
Luister de podcast
Een boekverbod klinkt als iets van vroeger en ver weg. In de historische bibliotheek van Teylers Museum staan verschillende wetenschappelijke boeken die door de eeuwen heen verboden zijn door de Kerk of de Staat. Maar: de laatste jaren worden steeds meer boeken verboden – en niet alleen in het Amerika van Donald Trump. Ook in Nederland is een toename te zien. Dide Vonk zoekt in deze podcastaflevering uit wat de gevolgen zijn van het uitwissen van informatie.
Stille Leesactie
I.s.m. Bibliotheek Zuid-Kennemerland, Athenaeum Boekhandel en De Vries Van Stockum
12 april 2026 | 13:00 - 14:00
Onder het motto ‘Ik bepaal zelf wel wat ik lees’ nodigen Teylers Museum, de Bibliotheek Zuid-Kennemerland, Athenaeum Boekhandel en De Vries Van Stockum bewoners van Haarlem en omstreken uit om een uur lang gezamenlijk te lezen en zo de vrijheid van lezen te vieren. Deze Stille Leesactie vindt plaats op zondag 12 april om 13.00 uur op de Botermarkt in Haarlem.
Panelgesprek | Wie beheert kennis?
In samenwerking met auteur Marjoleine Molenaar
14 april 2026 | 20:00 - 21:30
Locatie: Bibliotheek Haarlem Centrum
Is kennis nog wel van ons? Ooit vochten filosofen voor het recht om informatie te delen, nu laten we het denkwerk over aan digitale breinen. In deze lezing vertellen vier specialisten over de verschuiving van de Franse Encyclopédie naar Wikipedia en de razendsnelle opkomst van kunstmatige intelligentie.
LEZING
Maretta Johnson - Beelden die bijten: de wetenschap in spotprenten
31 mei 2026 | 14:00 - 15:00
Bewondering, wantrouwen, fascinatie en kritiek: ontwikkelingen in de wetenschap roepen al eeuwenlang vurige reacties op. In deze lezing -speciaal tijdens de Stripdagen- verkennen we hoe wetenschap zich beweegt op het snijvlak van spotprentcultuur, kennisautoriteit en publieke opinie.
