Winterlezingen 2026/2027
Teylers Museum
Gehoorzaal
Volwassenen
Het is Directeuren van Teylers Stichting een genoegen u uit te nodigen voor drie Winterlezingen, die zullen worden gehouden door leden van Teylers Genootschappen in de Gehoorzaal van Teylers Museum.
Zondag 29 november 2026 om 13.00 uur
Spreker: Prof. dr. Eric Jorink
Onderzoeker aan het Huygens ING (KNAW), Teylers-hoogleraar 'Verlichting en Religie in historisch en sociaal cultureel perspectief' verbonden aan de Universiteit Leiden en lid Teylers Godgeleerd Genootschap
Zeker weten? Antoni van Leeuwenhoek en de ontdekking van de ‘Kleijne diertgens’
Op 6 oktober 1676 stuurde Antoni van Leeuwenhoek zijn later beroemde brief naar de Royal Society, waarin hij verslag deed van zijn microscopische observatie van ‘kleijne diertgens' – eencelligen en bacteriën, zo weten we nu. Volgens een mythe die door Van Leeuwenhoek zelf in de wereld is gebracht, zouden de ‘geleerde Heeren’ in Londen de waarnemingen niet hebben willen geloven. Sterker nog: ze zouden in hoongelach zijn uitgebarsten.
In deze Winterlezing zal dit verhaal worden getoetst. Uit recent archiefonderzoek naar en reconstructies van de waarnemingen van Van Leeuwenhoek weten we ondertussen dat deze geschiedenis aanzienlijk ingewikkelder ligt. Sterker nog: het is onjuist.
Zondag 31 januari 2027 om 13.00 uur
Spreker: Prof. dr. Frans van Lunteren
Hoogleraar Geschiedenis van de Natuurwetenschappen aan de Vrije Universiteit Amsterdam en aan de Universiteit Leiden, Teylers-hoogleraar en lid Teylers Tweede Genootschap
Morele zekerheid
Natuurwetenschappelijke kennis is nooit honderd procent zeker. De in reclames nogal eens opduikende bewering dat de geclaimde werking van een product ‘wetenschappelijk is aangetoond’ geeft blijk van een miskenning van de aard van wetenschap. Dat gebrek aan volledige zekerheid maakt de wetenschap kwetsbaar voor twijfelzaaiers die bepaalde wetenschappelijke kennis zien als een bedreiging voor hun belangen.
Om te illustreren hoe het komt dat wetenschap die volledige zekerheid nooit kan bieden en waarom we in de regel toch op die kennis kunnen vertrouwen, behandelt Frans van Lunteren enkele episodes uit de geschiedenis van de natuurwetenschap, in het bijzonder het 17de-eeuwse onderzoek aan luchtdrukverschijnselen. In die vroegmoderne tijd werd vaak de term ’morele zekerheid’ gebruikt waar het ging om wetenschappelijke overtuigingen die sterk genoeg gefundeerd zijn om ernaar te kunnen handelen.
Zondag 7 maart 2027 om 13.00 uur
Spreker: Prof. dr. Margriet van der Heijden
Hoogleraar Wetenschapscommunicatie in de natuurkunde aan de TU Eindhoven en lid Teylers Tweede Genootschap
Eureka! Of... vooral wijsheid achteraf?
Een ingeving in bad, op de traptrede van een bus, tijdens een droom, onder een appelboom of starend naar de wolken achter het raam. Van Archimedes, tot Newton, tot Kekulé en Einstein: talloos zijn de verhalen over het Eureka-moment. Soms is het een ‘nu snap ik het’-moment, waarbij de puzzelstukjes zomaar op hun plek lijken te vallen. Soms een ‘daar-zit-de-oplossing’-moment, dat de oplossing geeft waarvoor het bewijs nog geleverd moet worden. Want zonder bewijzen, toetsen, herhalen en bijstellen heeft een ingeving geen zin. Maar is de rol van intuïtie die uit zulke verhalen spreekt werkelijk zo belangrijk? Of werd de werkelijkheid achteraf een beetje mooier gemaakt? Daarover gaat Margriet van der Heijden graag met de zaal het gesprek aan.
U bent van harte welkom op deze vrij toegankelijke bijeenkomsten.
