Zonnestelsel in de Ovale Zaal
Op de nok van de middenvitrine in de Ovale Zaal bevindt zich ons zonnestelsel. Echt waar! Aan het begin van de vitrine staat een soort hoekige zon, en dan volgen alle planeten. Weet jij eigenlijk wat de volgorde van alle planeten is? We hanteren in het museum een handig ezelsbruggetje om dat te onthouden:
Mijn Vader At Meestal Jonge Spruitjes Uit Nieuwegein
Ofwel:
Mercurius, Venus, Aarde, Mars, Jupiter, Saturnus, Uranus, Neptunus.
Zonnestelsel middenvitrine Ovale Zaal Teylers Museum
Plaatsing planeten
De planeten werden ergens na 1846 en voor 1930 op de middenvitrine geplaatst. In 1846 werd Neptunus ontdekt (de andere planeten waren toen al bekend), en in 1930 Pluto - die niet voorkomt in het rijtje. Dat is trouwens nu weer de juiste stand van zaken, want Pluto is in 2006 'gedegradeerd' tot dwergplaneet.
Zonnestelsel middenvitrine Ovale Zaal Teylers Museum
De juiste afstanden
De planeten staan niet op de juiste afstanden van elkaar. Ten tijde van de tentoonstelling Buitenaards (2014) hebben leerlingen van het Stedelijk Gymnasium samen met Lucas Ellerbroek uitgezocht waar alle planeten eígenlijk zouden moeten staan als je wél de juiste afstanden (op schaal) hanteert.
Ze begonnen met de zon ter grootte van een grapefruit, die ze op de middenvitrine plaatsten. (In feite de metalen Jupiter uit het model-zonnestelsel).
Mercurius kreeg daardoor de grootte van een speldenknop en een plekje in kast VII van de Ovale Zaal.
Zonnestelsel middenvitrine Ovale Zaal Teylers Museum
Venus was ook zo groot als een speldenknop en stond in de Eerste Schilderijenzaal
Aarde - speldenknop - Instrumentenzaal
Mars - speldenknop - Tentoonstellingszaal
Jupiter - stuiterbal - in de etalage van de winkel aan het Spaarne
Saturnus - stuiterbal - in het raam van Damstraat 19
Uranus - speldenknop - in de winkel van de VVV onder het stadhuis
En tenslotte Neptunus - speldenknop - in de etalage van de Hema in de Smedestraat (nu Jumbo).
En weet je waar de dichtstbijzijnde ster zich bevindt, als de zon op onze middenvitrine staat? Hij is zo groot als een kers, die je moet zoeken op de Acropolis in Athene!
Auteur
Fieke Kroon, Educator
De fotoheliograaf in de Ovale Zaal
Deze gespecialiseerde telescoop werd door Teylers Stichting gekocht voor de Nederlandse onderzoeks-expeditie om op 9 december 1874 de Venusovergang te bestuderen op het eiland Réunion. Na terugkomst in Haarlem stond de kijker tot 1950 op deze plek in de ovale zaal. Behalve tussen 1922 en 1932: toen werd de kijker uitgeleend aan een astronomisch observatorium op Java.
Pronkstukken in de ovale zaal
De twee piramidevormige vitrines in de ovale zaal zijn echte pronkstukken. Ze laten onder andere grote mineralen zien die de eerste museumdirecteur Martinus van Marum kocht tijdens zijn reizen naar onder andere Engeland (1790) en Saksen (1798).
