De oervogel onder de loep
Hoe leefden dino’s, hoe gingen ze met elkaar om en hoe zagen ze eruit? Sinds nog niet zo lang zijn paleontologen, wetenschappers die fossielen bestuderen, steeds beter in staat om dit soort vragen te beantwoorden. Onderzoek aan deze lang uitgestorven dieren stopt namelijk niet bij het opgraven van een fossiel. Het moet dan nog bestudeerd worden. Met de nieuwste technieken kunnen grote vragen over 150 miljoen jaar oude fossielen eindelijk beantwoord worden.
Are you an English-speaking visitor? Change the language setting in the menu to read this in English.
Door het gesteente heenkijken
Zo hebben we ook op een hele bijzondere manier de oervogel uit Teylers Museum onderzocht: met een deeltjesversneller. We waren benieuwd naar hoe de botjes er van binnen uitzagen en of er nog meer botjes verstopt zaten in het gesteente. Röntgenstraling zoals die in het ziekenhuis gebruikt wordt, is helaas niet sterk genoeg om door hard steen heen te gaan. We hebben de straling nodig die ontstaat bij het versnellen van een deeltje. Bij het versnellen van een deeltje tot bijna de snelheid van het licht komt er veel röntgenstraling vrij. Deze straling is zodanig sterk dat je er mee door steen heen kan ‘kijken’.
Met de deeltjesversneller hebben we haarfijn kunnen onderzoeken wat er zich afspeelt binnenin het fossiel van de Haarlemse oervogel. Dit soort onderzoek doen kan maar op een paar plekken ter wereld en de Haarlemse oervogel heeft al twee reisjes gemaakt naar twee verschillende deeltjesversnellers. Naar Zuid-Frankrijk en Engeland, waar de deeltjesversneller in het filmpje staat.
Hoe zag een dino er uit?
Wat als je wilt weten hoe een dino er heeft uitgezien? De röntgenstraling van de deeltjesversneller kan ook gebruikt worden voor andere dingen dan alleen door het gesteente heen kijken. Bijvoorbeeld voor het bepalen uit wat voor stofjes het fossiel bestaat. Zit er veel ijzer in, restjes zwavel, of misschien calcium? Als een fossiel wordt bestraald met röntgenstraling ontstaan er hele kleine scheikundige en natuurkundige reacties, en elk stofje reageert op een karakteristieke manier. Door het oppervlak van de oervogel te bestralen en te meten welke reacties zich afspelen, kunnen we bepalen welke stofjes in het fossiel zitten. Zo kunnen we gaan onderzoeken of er fossiele resten zijn bewaard gebleven van de huid en veren en kunnen we misschien zelfs wel de kleur van de veren achterhalen!
Dit onderzoek is uitgevoerd door:
- Edgar Mulder, MSc-student aan de Universiteit Utrecht, inmiddels PhD-student Universiteit Uppsala (Zweden)
- Onder supervisie van Anne Schulp, professor vertebratenpaleontologie van Universiteit Utrecht
- Sifra Bijl, PhD-student Universiteit Uppsala, inmiddels gepromoveerd
- Onder medebegeleiding van dr. Shea Slater, onderzoeksmedewerker aan University College Cork.
